Quechua, de taal van de inca’s, de uitspraak en meer

Quechua is de taal van de inca’s. Woorden zoals condor en puma komen oorspronkelijk uit deze taal en heeft dus ook invloed op het Nederlands. Maar hoe staat deze taal er nu voor?

Al eeuwenlang wordt Quechua gesproken. Deze taal bestond al lang voor het inca tijdperk. Toch kent iedereen deze taal als de taal van de inca’s. Ondanks dat de inca’s geen schrift hadden, wordt deze taal toch nog door zo’n 4,5 miljoen Peruanen gesproken. Dit is echter niet evenredig verdeeld over het land. Er zijn twee grote kernen waar deze taal wordt gesproken. Dat zijn Huaraz en Cuzco. In de twee gebieden spreken ze twee verschillende dialecten van deze taal. Ze verschillen erg van elkaar. Zo erg dat het verschillende talen lijken. 

Quechua is een taal

Quechua is een taal die in Peru wordt gesproken. Alleen het rare is dat degene die deze taal spreken het geen Quechua noemen. Zij noemen het Runasimi. Dat betekent “De taal van de mensen”. Dat vind ik wel een mooie naam voor een taal. Dus ik geef ze groot gelijk.

De naam van de taal komt dus niet van de oorspronkelijke sprekers, maar wel van de Spanjaarden. De Spanjaarden zijn begonnen met het gebruik van de naam Quechua voor deze taal. Daarvoor noemden de Spanjaarden het de algemene taal.

Maar zoals later blijkt was de taal niet zo algemeen. Quechua betekent gematigde vallei in deze taal. Waarschijnlijk verwezen de Spanjaarden naar het gebied rondom Cuzco waar ze deze taal spraken.

De historie van Quechua

Deze taal bestond al lang voordat het grote inca rijk bestond. In veel gebieden aan de westkust van Zuid Amerika spraken ze al een vorm van Quechua. Dit was handig voor de verschillende stammen en culturen om handel te drijven.

De inca’s waren in de 15e eeuw ook één van die culturen. Zij zorgden ervoor dat het gebied waar de bevolking quechua sprak enorm werd vergroot. Ze maakten deze taal de officiële taal in het inca rijk. Hierdoor spraken al gauw zo’n 10 miljoen mensen in de 16e eeuw deze taal. Dat is één van de redenen waarom deze taal nog bestaat.

Ook toen de Spaanse veroveraars kwamen in het begin van de 16e eeuw werd Quechua nog steeds gesproken door de oorspronkelijke bevolking. De Spaanse overheersers accepteerden dat in eerste instantie. Ze maakten er gebruik van voor de bevolkingsadministratie.

Ook de rooms katholieke kerk kwam natuurlijk met de Spanjaarden mee. Er werden in die tijd veel kathedralen en kerken gebouwd. De rooms katholieken gebruikten deze taal voor de evangelisatie. Door het gebruik van deze taal konden ze de oorspronkelijke bewoners van Peru bekeren naar het rooms katholieke geloof. Zo konden ze alle kerken vullen.

Dit duurde echter een paar eeuwen. De oorspronkelijke bevolking van Peru was niet altijd tevreden met de Spaanse overheersing. Dit leidde tot diverse revoluties, waaronder die van Túpac Amaru II. Na zijn poging tot revolutie werd aan het eind van de 18e eeuw Quechua als taal verbannen.

Dit duurde maar een korte tijd. Nadat de onafhankelijkheid van Peru werd uitgesproken werd de verbanning van het Quechua teniet gedaan. Helaas verminderde de hoeveelheid sprekers van deze taal drastisch in de periode van de verbanning.

Uiteindelijk besloot de regering van Peru Quechua als officiële taal van het land te erkennen. Dit was in 1975. Peru was daarmee het eerste land dat Quechua als officiële taal erkende. Daarmee liep Peru meer dan 30 jaar voor op Ecuador en Bolivia.

De huidige verspreiding van Quechua in Peru

De hoeveelheid sprekers van Quechua in Peru staat nog steeds onder druk ondanks dat het nu een officiële taal is. Dit wordt veroorzaakt doordat er weinig lesmateriaal is in Quechua. Daarom hebben de Peruaanse scholen moeite om deze taal te onderwijzen.

Daarnaast zijn er ook weinig andere bronnen in geschreven Quechua. Zo zijn er geen leesboeken, kranten, software of tijdschriften in deze taal. Hierdoor is deze taal vooral een gesproken taal. Gelukkig is er wel een radiostation dat sommige programma’s in het Quechua uitzendt.

Door de grote van de Peruaanse bevolking en het feit dat het land geografisch is gescheiden door het Andesgebergte is er wel een grote groep Peruanen die deze taal nog spreekt.

Lees vooral meer over de interessante geografie van Peru. Deze onderscheidt zich van elk bijna elk ander land door de drie gebieden droge kuststreek, hooggebergte en oerwoud. Hier heb ik meer over deze geografie beschreven.

In Peru wonen nu ongeveer zo’n 4,5 miljoen mensen die Quechua spreken. Deze sprekers wonen voornamelijk in het hooggebergte. Maar naast Peru zijn er nog een handvol andere landen waar deze taal wordt gesproken.

De meeste daarvan wonen in Ecuador. Daar spreken bijna 2,5 miljoen mensen deze taal. Dit land wordt op de voet gevolgd door Bolivia met meer dan 2 miljoen Quechua sprekers. Ook in Argentinië spreken nog bijna een miljoen Quechua sprekers. Ook spreken er nog mensen deze taal in Colombia. Echter daar spreken er minder dan 20.000 mensen Quechua. Dat is echter wel meer dan in Chili met minder dan 5000 sprekers.

Hieruit kan je concluderen dat Peru het belangrijkste land is voor de Quechua sprekers. Echter in Peru is de verdeling van het aantal sprekers ook niet evenredig. Zoals al aangegeven wonen de meeste sprekers in het hooggebergte.

Verspreiding Quechua taal in Peru

Bron: Runasimi

Zoals je ziet op de kaart is er één heel groot gebied waar Quechua wordt gesproken. Dit is rondom Cuzco en Puno. Het percentage rondom Puno is wel lager. Dit komt omdat hier ook nog de taal Aymara wordt gesproken. Het andere gebied waar veel Quechua wordt gesproken is rondom Huaraz.

Verschillende dialecten

Dan zijn er nog verschillende dialecten in deze taal. Het Spaans dat men in Spanje spreekt klinkt ook niet hetzelfde als dat men in Peru spreekt of in Argentinië spreekt.

Datzelfde geldt voor Quechua.

Verschillende dialecten van Quechua in Peru

Bron: Runasimi

Rondom Cuzco spreekt met een ander dialect dan rondom Huaraz. Op de kaart zie je de twee nummers 1 en 2. Nummer 1 heet ook wel centrale Quechua of Waywash. Dit is het dialect dat wordt gesproken rondom Huaraz.

Soms wordt dit dialect gezien als een aparte taal, omdat dit dialect zo erg verschilt van het dialect dat gesproken wordt in de gebieden met nummer 2. Dit dialect heet ook wel Wamp’una. Binnen dit dialect zijn er meerdere stromingen.

Ten eerste is er Yunkay Quechua. Dit dialect wordt gesproken in het noorden van Peru. Daarnaast is er Noord Quechua. Dit wordt gesproken in Colombia en Ecuador. Als laatste is er Zuid Quechua, waarvan de meeste sprekers rondom Cuzco en Puno wonen. Hoewel het verspreidingsgebied van deze dialecten groter is lijken ze meer op elkaar dan op het dialect dat gesproken wordt rondom Huaraz.

De schrijfwijze van Quechua

Toen de Spanjaarden Peru veroverden gebruikten de inca’s geen schrift. De Spanjaarden moesten dus zelf bedenken hoe ze de klanken uit het Quechua moesten schrijven. Dit deden ze met het Latijnse schrift. Ook werden maar drie klinkers gebruikt. Deze vorm van de schrijfwijze heeft tot de 20e eeuw standgehouden.

In 1975 heeft de Peruaanse regering een nieuwe schrijfwijze geïntroduceerd. Deze schrijfwijze wordt onderschreven door de Academia Mayor de la Lengua Quechua, die zich inzet voor de puurheid van deze taal. Deze schrijfwijze gebruikt vijf klinkers.

Hierdoor kan er verwarring zijn in de exacte schrijfwijze. Bijvoorbeeld in de oorspronkelijke schrijfwijze is het inca. Terwijl het in de schrijfwijze van nu inka is.

Er is nog steeds discussie over de schrijfwijze. Dit wordt veroorzaakt omdat men denkt dat Quechua moeilijker te leren is met de nieuwe schrijfwijze. Sowieso is er nu verwarring door de verschillende schrijfwijzen.

Daarnaast zijn er maar drie klanken. Dat zijn de a, de i en de u.

De uitspraak in het Quechua

Sowieso lijkt het leren van deze taal erg moeilijk. Spaans heb ik wel redelijk onder de knie gekregen, maar Quechua was voor mij een stap te ver. Gelukkig kom je met Spaans ook overal, maar het is altijd leuk om de taal van de lokale bevolking te spreken.

Nu is het moeilijk om de uitspraak van deze taal in schrift uit te drukken. Eigenlijk kan je de uitspraak van een taal alleen maar leren door deze te horen. Alleen wil je dit natuurlijk horen voordat je op reis bent door Peru. Daarvoor zijn een aantal mogelijkheden.

Als je een beetje Spaans kent dan begrijp je de teksten in de onderstaande video. Maar ook als je geen Spaans kent is het interessant om de video te bekijken.

In de video wordt de uitspraak van alle letters in het Quechua stap voor stap behandeld. Het is een zeer complete behandeling van de uitspraak van deze taal.