Tipón: waarom je deze inca ruïne eigenlijk niet mag overslaan

Tipón is een eeuwenoud overblijfsel uit het inca tijdperk. Hij is minder bekend dan andere ruïnes zoals Machu Picchu, maar om nog werkende drainagekanalen uit die tijd te zien, is prachtig.

Vaak wordt Tipón door toeristen overgeslagen door tijdgebrek. Het is echter een zeer indrukwekkende inca ruïne. Dit komt voornamelijk door de nog werkende waterkanalen, die het water vanuit een oorspronkelijke bron in de bergen op anderhalve kilometer van dit complex naar de terrassen van dit bouwwerk brengen. Dit wordt zelfs zo door de Amerikaanse sociëteit van civiele ingenieurs zo gewaardeerd, dat zij Tipón op de lijst van internationale historische monumenten voor civiele techniek heeft gezet. Dit is erg opmerkelijk omdat daar alleen bouwwerken als Machu Picchu en de Eifeltoren op staan.

Wat Tipón is

Tipón is één van de inca ruïnes rondom Cuzco. Er zijn veel terrassen bij deze ruïne. Maar het bijzondere zijn de waterkanelen. Maar daar later meer over.

Terrassen

Bron: Cosituc

Het totale complex bevat zo’n 239 hectare. En het wordt veelal gezien als een plaats voor de landbouw. Verschillende gewassen werden hier door de inca’s verbouwd, zoals aardappelen.

Toch verschillen de terrassen van andere landbouwplaatsen van de inca’s. Bij Tipón zijn de terrassen erg recht en haaks. Hier hebben de inca’s veel tijd en aandacht aan besteed. Ook voor het aantal terrassen denkt men dat Tipón een speciale plaats was. Er is ook veel aandacht besteedt aan de trappen om op de terrassen te komen.

Trappen van Tipon

Bron: Cosituc

De traptreden hangen in de muren van de terrassen. De traptreden zijn langere stenen. Zeer leuk om op te klimmen. En het is niet moeilijk. Op de foto zie je ook al de waterkanalen die bij een terrasmuur recht naar beneden gaan. Ook het maken van dit onderdeel van Tipón is vakwerk.

Er zijn namelijk twaalf terrassen. En dat nummer is gelijk aan het aantal maanden in de inca kalender. Dit wordt versterkt door het feit dat er bovenaan de terrassen een rituele fontein staat. Ook in het midden van het grootste terras staat een markeringssteen.

Waarschijnlijk werden er hier door de inca’s goden vereerd en was de waarde van Tipón voor de inca’s veel groter dan de vele andere terrassen.

Verder zijn er aan één zijde van de terrassen nog grote bouwwerken te zien.

De geschiedenis van Tipón

Tipón’s naam betekent borrelend water in het Quechua. Maar deze naam is men pas gaan gebruiken nadat de Spanjaarden het inca rijk al hadden verslagen.

De oorspronkelijke naam van deze inca ruïne is dus verloren gegaan. Echter door Garcilaso de la Vega is nog veel informatie van de inca tijd bewaard gebleven, omdat hij in de 16e eeuw een boek hierover heeft geschreven.

Volgens dit boek zou Huracocha een paleis hebben laten bouwen in de buurt van de inca hoofdstad Cuzco. Over dit paleis is geschreven dat er veel tuinen en boomgaarden zouden zijn en dat er mogelijkheden waren van de jacht en visserij.

Het paleis is nooit gevonden, maar er zijn beweringen dat Tipón dit beschreven paleis is. De terrassen zijn de tuinen en ook zijn er vele bomen in de buurt. Daarnaast ligt de rivier Huatanay onder aan de berg waar Tipón is gebouwd.

Een andere belangrijke aanwijzing is het grote bouwwerk naast de groene terrassen. Volgens sommige archeologen was dit een paleis, omdat de stenen vakkundig zijn geslepen en in elkaar passen. Degene die gebruik maakte van dit gebouw was dus zeker voornaam.

Gebouwen bij Tipón

Bron: Cosituc

Verder zijn er sommige militaire structuren gevonden. Dit hoort natuurlijk ook bij een paleis als verdediging.

Naast Tipón is er een heuvel. Van daar kun je over het gehele complex kijken. Dit is zeker de moeite waard. Vandaar kan je ook nog andere inca bouwwerken zien. Op die manier zie je een beetje van hoe het was in het inca tijdperk. En kan je een beetje bedenken hoe de inca’s in die tijd leefden.

De waterkanalen van Tipón

Het stromende water van Tipón is erg bijzonder. Op weinig plaatsen komt dit nog voor bij de inca ruïnes.

Dat vond ook de Amerikaanse sociëteit van civiele ingenieurs. Zij hebben deze ruïne gezet op de lijst van internationale historische monumenten voor civiele techniek. Civiele techniek is hetzelfde als grond-, weg- en waterbouw.

Op deze lijst staat maar één ander Peruaans monument. En dat is natuurlijk Machu Picchu. Daarnaast staat bijvoorbeeld de Eifeltoren op deze lijst. Dit betekent dat Tipón als uniek kan worden beschouwd. De Amerikaanse sociëteit van civiele ingenieurs heeft er zelfs een boek over geschreven. Dit boek heet “Tipon: Water Engineering Masterpiece of the Inca Empire”.

Dit alles heeft deze ruïne niet te danken aan de terrassen, maar aan de waterkanalen. Er zijn nog veel terrassen, die door de inca’s voor de landbouw werden gebruikt. Ze zijn ook in Machu Picchu. Maar de hoeveelheid nog functionerende waterkanalen is nihil.

Bovenaan de terrassen van Tipon ligt een soort watertempel.

Watertempel van Tipón

Bron: Cosituc

Dit is een put, die de waterkanalen met water voedt. Deze watertempel scheidt het water eerst in tweeën en daarna in vieren om ze daarna weer in één kanaal te verenigen.

Van daar wordt het water via de waterkanalen geleid naar alle terrassen. Dit was voor de irrigatie. Maar de waterkanalen konden tijdens zware regenbuien ook het overtollige water afvoeren.

Het mooie van Tipón is dat je de oorsprong van het water kunt vinden. Hier moet je wel de energie voor hebben op deze hoogte. Maar op zo’n anderhalve kilometer van Tipón ligt de de natuurlijke bron van het water dat voor dit complex wordt gebruikt.

Inca kanaal van Tipón

Bron: Tripadvisor

Om de bron te vinden hoef je alleen het inca kanaal te volgen. Dit kanaal loopt door het ruige landschap. Ook stroomt het niet meer zoals het vroeger deed, maar het is nog steeds voldoende om Tipón van water te voorzien.

Als je niet de wandeling wilt maken dan is het natuurlijk lekker om dit koude water in je nek of op je hoofd te gooien. Dat is erg lekker in de zon, die op deze hoogte kan branden. Let dus wel op zonnebrand.

Hoe je bij Tipón komt

Vanuit Cuzco is de ruïne goed te bereiken. Het ligt namelijk maar zo’n 28 kilometer van het Plaza de armas van Cuzco. Met een auto en op de Peruaanse wegen duurt het ongeveer zo’n drie kwartier om vanaf dit plein bij Tipón te komen. Je kan dus makkelijk een taxi nemen vanaf Plaza de armas naar deze bezienswaardigheid rondom Cuzco.

De route is niet moeilijk. Het is eigenlijk maar één weg en dat is de Via de Evitamiento. Deze weg loopt bijna continu langs tot aan de afslag naar de inca ruïne langs de rivier Huatanay. Dus tijdens de trip naar de ruïnes heb je een mooi uitzicht op deze rivier.

Ook zijn er verschillende tours naar Tipón. Deze worden overal in Cuzco aangeboden. De meeste tours omvatten hetzelfde pakket. Bij een duurdere prijs tour krijg je meestal niet veel meer dan bij een goedkopere tour.

In zo’n tour zitten naast deze inca ruïne ook nog twee andere ruïnes. Dit zijn Rumi Punki en Piquillacta. Ook wordt vaak het stadje Andahuaylillas bij deze tour door de zuidelijke vallei van Cuzco bezocht.

Voor een bezoek aan Tipón heb je voldoende aan het Bolleta de turistico dat je bij een soort VVV kantoor, genaamd Cosituc, aan Avenida del Sol nummer 103 in Cuzco kan kopen. Naast Tipón kan je met dit ticket nog vele andere bezienswaardigheden in en rondom Cuzco bezoeken. Dit ticket is dus zeker de moeite waard om te kopen.

Voordeel van Tipón

Er is een groot voordeel als je deze inca ruïne bezoekt. Deze bezienswaardigheid trekt namelijk veel minder toeristen dan andere inca ruïnes zoals Sacsayhuaman en Q’enqo. Ten eerste liggen deze gebouwen uit de inca tijd veel dichter bij Cuzco.

Voor toeristen, die een georganiseerde rondreis doen, geldt dat ze maar een beperkt aantal dagen in Cuzco zijn. Bij de rondreizen van bijvoorbeeld SNP en Djoser blijf je zo’n drie of vier dagen in Cuzco. Dit is op zich niet heel veel met alles wat er in en rondom Cuzco te doen is. Vaak schiet een trip naar de zuidelijke vallei bij Cuzco er bij in. Daarom gaan er veel toeristen niet naar Tipón. En dat is eigenlijk heel jammer. Want dit is één van de mooiste resterende inca ruïnes.

Gelukkig is er meestal wel een vrije te besteden dag in deze stad. Zoals al gezegd is het makkelijk om Tipón op eigen houtje te bezoeken. Dit is dan ook zeker een aanrader.

Te doen na je bezoek aan Tipón

Onder aan de berg waar in de tijd van de inca’s Tipón op is gebouwd ligt nu het dorp Tipón. Het dorp is niet erg groot. Zelfs wordt het dorp nog in tweeën gedeeld. De weg naar Cuzco en de rivier Huatanay splitsen het dorp.

Ondanks dat het dorp niet echt groot is, kan je er wel iets typisch Peruaans doen. En dat is cavia eten.

Peruaanse gefrituurde cavia

Cavia eten is in Peru normaal. In het dorp zijn veel cuyeria’s. Dat zijn restaurants, waar men cavia eet. Lees hier op mijn website waarom ze in Peru cavia eten. Dan weet je ook gelijk of het dorp Tipón een goede stop is voor een lunchpauze.