Tumi, eeuwenoud, maar nu een mooi symbool van Peru

De tumi is een van de meest bekende symbolen uit Peru. Vaak wordt hij in verband gebracht met de inca’s. Maar is dat wel terecht? En wie is diegene wie er op de tumi staat afgebeeld?

Dat zijn allemaal terechte vragen en ik heb het uitgezocht. De tumi is een oud Peruaans mes met blad in een halve cirkel. Deze messen werden al in door de Moche cultuur gemaakt. Zij leefden van 100 na Christus tot 700 na Christus. Pas later kwam de Lambayeque cultuur, die voor de beeltenis op de messen zorgde. Met de beeltenis wilde deze cultuur de stichter van hun stam vereren. Dit was Naylamp. Nog later kwamen de inca’s. Door het gebruik van de tumi op hun bekende ceremonie Inti Raymi is de afbeelding van het mes nu erg bekend bij toeristen en daarom wordt het nu als nationaal symbool van Peru gebruikt door het toeristisch bureau van Peru op hun promotiemateriaal. 

Het is eigenlijk verbazingwekkend hoe de tumi al eeuwenlang bestaat en nu nog steeds enorm bekend is. Daarom nu wat diepgang in het verhaal van de tumi.

Wat een tumi is

Een tumi is nu een van de meest gebruikte symbolen gebruikte symbolen in Peru. Net als het figuur de aap van de Nazca lijnen gebruikt Peru de tumi nu om het toerisme naar Peru te promoten.

Als je de taal Quechua kent dan weet je al wat een tumi is. Meer over deze taal kan je lezen op mijn pagina over deze taal, die de inca’s spraken. Maar in het Quechua betekent tumi gewoon mes.

Een tumi is niet meer dan een gebruiksvoorwerp.

Tumi

Bron: Ancient origins

Het tumi mes werd gemaakt van goud, zilver of koper. Natuurlijk zijn de gouden tumi’s het mooiste. Een echte tumi kan je ook herkennen aan dat het gehele mes uit één stuk is gemaakt.

Toch bestaat een tumi uit drie delen. Ten eerste is er het blad van het mes. Dit staat op de foto onderaan. De vorm van het blad is apart, omdat het een halve cirkel is.

Boven het blad zit een rechthoekig of trapeziumvormig deel. Dit is het eigenlijke handvat van de tumi. Bij een echte tumi is dit deel langer dan de breedte van een hand, zodat de gebruiker het mes met zijn volledige hand kon vastpakken.

Het meest in het ook springende deel van de tumi is natuurlijk de versiering, dat boven het handvat zit. Vaak werd dit deel versierd met edelstenen. Maar er zijn ook tumi’s zonder edelstenen.

Hoe mooier de versieringen hoe belangrijker het mes was. De tumi’s voor gebruik in de keuken, waren minder mooi versierd dan de tumi’s voor religieuze ceremonies.

Wat het beeld van de tumi voorstelt

Het beeldje aan de bovenkant van de tumi is nagenoeg altijd gelijk. Dit komt omdat het iets voorstelt. Het is namelijk de god Naylamp. Naylamp was een god van de Lambayeque cultuur. Deze cultuur woonde in het noorden van Peru. Tegenwoordig is Lambayeque nog steeds een Peruaanse province. De hoofdstad van deze provincie is de stad Chiclayo.

Maar nu terug naar Naylamp. Deze figuur komt terug in een legende uit Peru. Volgens deze legende zou Naylamp over de Grote Oceaan hebben gevaren. Hij zou een groep van boten leiden, die de ramp zouden hebben overleefd. Ze vaarden van het noorden naar het zuiden langs de Zuid Amerikaanse kust.

Bij Lambayeque wees Naylamp naar de kust om er aan land te gaan. Ze bootjes bereikten het strand en stapten uit de boten. Het eerste wat de overlevenden moesten doen was het bouwen van een monument op de plaats waar ze aan land zijn gegaan. Dit monument was voor hun goden: Chia de maangod en Ra de zonnegod.

Ook werd hier in de buurt de stad Lambayeque gebouwd. Dat is nu een archeologische plaats. De stad had dezelfde naam als de cultuur. Echter wordt de cultuur ook wel Sipán of Sicán genoemd. De stad groeide de maanden en jaren er na en Naylamp zag dat het goed ging.

Naylamp is de afbeelding op de tumi

Bron: La identidad nacional

Daarna besloot hij naar de zee te lopen. Daar ging hij dood. En er groeiden vleugels op zijn rug, waarmee hij naar de hemel vloog.

Naylamp is de grondlegger van de cultuur waar tumi’s werden gemaakt. Deze mythische figuur werd in de tumi’s geëerd door een afbeelding van hem op de messen te maken.

De oorsprong van de tumi

Hoewel de Lambayeque cultuur ervoor heeft gezorgd dat de beeltenis van Naylamp op de tumi’s werden geplaatst was er een andere cultuur, die daarvoor al messen met een blad van een halve cirkel maakten.

Dit waren de eerste tumi’s. De cultuur die deze eerste tumi’s maakten was de Moche cultuur.

Oude tumi's uit de Moche cultuur

Bron: Ancient origins

Zoals je kan zien op de foto zit er bovenop deze messen geen beeltenis van Naylamp. Toch zijn dit originele tumi’s.

De Moche cultuur leefde van 100 jaar na Christus rondom de huidige stad Trujillo. Ze heersten zo’n 600 jaar over dit gebied. De Moche cultuur kon goed metaal bewerken. Ook hadden ze messen nodig.

Vaak werden de tumi’s gebruikt voor operaties. In deze tijd werd er veel gevochten met stokken en knotsen. Na het gevecht werden de gewonden verzorgd. Eén van die manieren was om de beschadigingen van de stokslagen op het hoofd met een tumi weg te snijden.

Echter werd het ook voor andere doeleinden gebruikt. Ook voor doeleinden, die minder positief zijn. De Moche cultuur onthoofden mensen namelijk met tumi’s. Dit weten archeologen zeker, omdat ze daarvan afbeeldingen op aardewerk uit de tijd van de Moche cultuur hebben gezien.

Daarnaast werden ceremonies gehouden met de tumi. Vaak werden dan de offers voor hun goden met de tumi geslacht.

Zoals je op de foto kan zien, zijn niet alle tumi messen van de Moche cultuur hetzelfde. Voor de verschillende doeleinden hadden de messen een ietwat andere vorm. De grote messen zijn voor de ceremonies. Toch zijn het allemaal tumi’s.

De tumi en de inca’s

De tumi was al wijd verspreid in Peru. Er zijn bij archeologische opgravingen tumi’s gevonden bij verschillende culturen, die heersten in verschillende tijden. Hieruit kan je afleiden dat er tussen de verschillende culturen gehandeld werd.

Waarschijnlijk hadden de inca’s dus ook tumi’s voordat het een groot rijk werd. Echter toen ze hun territorium uitbreiden werd de tumi meer gebruikt. En de inca’s hadden grote ceremonies.

De grootste ceremonie vond plaats bij de Inti Raymi.

Inti Raymi

Bron: National Geographic

In juni werden de goden gedankt voor de oogst. Om de goden te bedanken werd een lama geofferd. Dit werd gedaan met een tumi. De lama werd opengesneden en aan de hand van de ingewanden gingen de inca’s de toekomst bepalen.

Door de Inti Raymi en dit ritueel is de tumi ook onlosmakelijk verbonden met de inca’s. Daarom wordt er ook veel gedacht dat de beeltenis op de tumi de zonnegod, inti,  van de inca’s is. Maar zoals je nu weet is dat niet zo, want het is Naylamp, van de Lambayeque cultuur.

De tumi in het hedendaagse Peru

Als decoratie en versiering hangen Peruanen tegenwoordig tumi’s aan de muren van hun woningen. Volgens hen zou dit geluk geven. Of dat echt waar is weet ik niet. Maar er zijn zeker wel mooie tumi’s die het interieur van een woning kunnen verfraaien.

Daarnaast is de tumi één van de nationale symbolen van Peru. Dat is ook een reden waarom Peruanen tumi’s aan de muur hangen. Peruanen zijn namelijk erg chauvinistisch. Ze houden van hun land en dat laten ze zien, wanneer ze kunnen. En met een tumi kunnen ze dit dus ook.

Als mes worden tumi’s niet meer gebruikt, maar ze maken met de beeltenis van de tumi wel andere gebruiksvoorwerpen. Zelf heb ik een briefopener met de beeltenis van Naylamp. Deze vorm van de tumi is nu één van de facoriete souvenirs bij toeristen.

Dit effect wordt nog versterkt doordat toeristisch bureau van Peru nu ook de tumi gebruikt voor hun promotiemateriaal. Toeristen raken daardoor bekender met de tumi. Hierdoor zal de tumi zelfs na al die eeuwen niet verdwijnen uit Peru.

En dat is mooi, want het is goed te om te zien dat iets historisch zelfs in deze tijden blijft bestaan, ook al is het in een andere vorm.